ملا عبد الباقى صوفى تبريزى ( دانشمند )
30
منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى )
عنوان نسخهء بدل قرار گرفت . نسخهء چهارم ( دومين نسخهء دانشگاه ) در ابتداى كار ، امكان تهيهء ميكروفيلم و تصوير آن و حتّى امكان رؤيت آن فراهم نگرديد و پس از مرحلهء حروف چينى كتاب ، با بر طرف شدن مشكلات و موانع موجود ، دسترسى به تصوير آن فراهم شد و على رغم پراكندگى و نامرتّب بودن مطالب ابواب آن - كه شايد ناشى از صحّافى اشتباه بيشتر اوراق در آن نسخه باشد - در نمونهخوانى اوّل ، و در حدّ امكان ، مطابقت با آن انجام پذيرفت . تطبيق و مقايسه ميان نسخههاى تصحيح در مقايسه و تطبيق سه نسخهء اصلى مورد استفاده در تصحيح ( 1 . نسخهء كتابخانهء مرعشى 2 . نسخهء كتابخانهء مجلس 3 . نسخهء اوّل از كتابخانهء دانشگاه تهران ) اختلافاتى به شرح زير در آنها مشاهده شد : الف - نسخهء اوّل - كه در باب نخست كتاب به عنوان نسخهء اصل و به خطّ مؤلّف بود - نسبت به دو نسخهء ديگر ، مباحث بيشترى را در بردارد و افزونى مطالب آن در دو جنبهء زير است : 1 . نسخهء اصل ، در مواردى عباراتى نقل شده از متون ديگر كتابهاى عرفانى را در برداشته كه دو نسخهء بدل ، فاقد آن عبارات هستند . مثلا عباراتى مفصّل از متن كتابهاى الفتوحات المكّية ابن عربى يا فكوك صدر الدين قونوى در نسخهء اوّل موجود است و در دو نسخهء ديگر ، آن عبارات به رشتهء تحرير در نيامده است . 2 . در برخى موارد نيز نسخهء اصل ، شرح خطبههايى از نهج البلاغه ، افزون بر خطبههاى موجود در دو نسخهء ديگر را در بردارد . مثلا در نسخهء اصل ، شرح خطبههاى 65 ، 163 ، 186 و 101 افزون بر شرح سه خطبهء 1 ، 49 و 152 موجود در باب اوّل از دو نسخهء ديگر ، نگاشته شده است . در بيان تفاوت ياد شده ميان نسخهء اصل به خطّ مؤلّف با دو نسخهء بدل در باب اوّل كتاب ، مى توان دو احتمال زير را مطرح كرد : اوّل آنكه مؤلّف ، نخست شرح خود را در نسخهاى به اختصار نگاشته و سپس در نسخهء ديگرى به تكميل و تفصيل آن پرداخته و سرانجام بجز باب اوّل ، موفّق به تكميل